Pas sinds de ontdekking van insuline in 1921 bleven mensen leven met diabetes. Hierna werd de behandeling steeds beter. Welke mijlpalen heeft de geschiedenis van diabetes?
In het kort
Hoe lang is de ziekte diabetes al bekend, en waar komt eigenlijk de naam diabetes mellitus vandaan? Wat wisten mensen in vroegere tijden over diabetes en de behandeling? Bekijk belangrijke ontdekkingen in onderzoek naar diabetes.
In het oude Egypte en India beschrijven artsen een geheimzinnige ziekte van veel dorst en veel plassen. Met zoete urine, die mieren en bijen aantrekt. Dit is rond 1500 voor Christus.
De naam ‘diabetes’ komt een aantal eeuwen later, rond 250 voor Christus. Een Griekse arts bedacht deze naam. Diabetes betekent letterlijk ‘doorstroming’, vanwege het plassen. Later wordt de naam uitgebreid tot ‘diabetes mellitus’, honingzoete doorstroming.
Artsen in de hele wereld kennen diabetes in de middeleeuwen. Maar ze weten nog steeds niet wat ze eraan kunnen doen. Ze proberen van alles. Zoals paardrijden om minder te hoeven plassen. Veel bloed weghalen uit het lichaam via een bloedvat, dit heette aderlatingen. Opium gebruiken. Zo weinig mogelijk eten. Of juist zoveel mogelijk eten, tegen het afvallen. Niets helpt. Aan diabetes ga je in deze tijd nog steeds dood.
Rond 1800 gebeurt er iets belangrijks. De artsen John Rollo en Claude Bernard uit Schotland en Frankrijk ontdekken bloedsuiker, en hoe die samenhangt met koolhydraten in voeding. En dan! In 1869 vindt de Duitse student Paul Langerhans cellen in de alvleesklier. Die cellen maken een onbekende stof.
Later (in 1889) noemen de Duitse artsen Oskar Minkowski en Joseph von Mering de cellen in de alvleesklier ‘eilandjes van Langerhans’. En die onbekende stof die de cellen maken? Die krijgt rond 1910 de naam insuline, van het Latijnse woord voor eiland: insula. Want de groepjes cellen doen denken aan eilandjes van bovenaf gezien.
In 1921 komen de Canadese Frederick Banting (rechts op de foto) en Charles Best (links) met een uniek plan: mensen behandelen met insuline. Het lukt hen om insuline uit de alvleesklier van honden en koeien te halen.
In 1922 krijgt Leonard Thompson dierlijke insuline ingespoten, als eerste persoon ooit. Hij is 14 jaar en heeft diabetes type 1. De insuline redt zijn leven. Banting krijgt een Nobelprijs voor de behandeling met insuline.
In de jaren 40 en 50 van de vorige eeuw komt er meer kennis over diabetes. Zo ziet de Britse arts Harold Himsworth een verschil in hoe mensen met diabetes reageren op insuline. Er komt een indeling van diabetes in verschillende soorten, diabetes type 1 en type 2.
Het wordt ook duidelijk dat diabetes te maken heeft met andere problemen in het lichaam, zoals problemen met hart, ogen en nieren. Deze kennen we nu als ‘complicaties’ door diabetes.
In de jaren 50 is bekend wat er precies in insuline zit. Het is na te maken in de fabriek. Maar insuline die van dieren komt blijft nog lange tijd de enige soort insuline voor mensen met diabetes. Synthetische insuline, die wel uit de fabriek komt, vervangt de insuline uit dieren pas vanaf 1980.
Veel mensen met diabetes type 1 hebben dit nog meegemaakt: insuline spuiten met een glazen spuit en een dikke naald. Je moest deze ook zelf steeds uitkoken in een pannetje om ze helemaal schoon te maken. (Bekijk bijvoorbeeld deze blog van René op het Trefpunt, over overstappen van insulinepen naar pomp.)
Vanaf 1986 komen er langzaam meer insulinepennen in plaats van de glazen spuiten. Deze zien eruit als een soort vulpen met een dun naaldje. Een hele verbetering, maar het blijft natuurlijk vervelend om jezelf elke dag verschillende keren een injectie te geven.
De eerste insulinepomp was er al in 1960: een flinke rugzak. Die is intussen een stuk kleiner geworden, een klein kastje dat bijvoorbeeld aan je broekriem hangt.
Manieren om thuis zelf je bloedglucose te meten zijn er vanaf 1978. Urinestrips waren er het eerst, toen kwamen de digitale meters. Nog later volgden moderne glucosesensoren. De volgende stap is het combineren van pomp en sensor tot een bijna automatisch systeem om je bloedsuiker te regelen, een hybrid closed loop (HCL).
Het is voor veel mensen best lastig om voortaan te vertrouwen op een apparaat. Bekijk bijvoorbeeld dit gesprek op het Trefpunt over vertrouwen in techniek.
Een volgende stap in diabetestechnologie is een insulinepomp en sensor die automatisch je bloedsuiker regelen. Dit heet een kunstalvleesklier, of kunstmatige alvleesklier. In 2015 verkleinen Nederlandse uitvinders hun kunstmatige alvleesklier als eersten tot een apparaatje dat bijna in je zak past. Dit apparaat heet de Inreda AP (artificial pancreas).
Behandeling met insuline werkt goed, denken Canadese artsen in de jaren 60. Maar nog beter is een nieuwe alvleesklier. Ze transplanteren voor het eerst een alvleesklier in 1966.
Vanaf 1985 is het ook mogelijk om alleen de cellen die insuline maken te transplanteren, de eilandjes van Langerhans. Maar transplantatie heeft nadelen. Daarom willen onderzoekers iets anders voor de toekomst: het kweken van nieuwe cellen die insuline maken. In 2001 ontdekken ze hoe dit kan, namelijk met stamcellen. Vanaf 2015 zijn er de eerste voorzichtige proeven met nieuwe cellen die insuline maken.
Genezing begint bij kennis over diabetes. Het begin daarvoor wordt gemaakt in 1982. Want dan wordt ontdekt dat het afweersysteem de cellen aanvalt die insuline maken. Een grote stap in kennis komt in 2017: de Nederlander Bart Roep en zijn Franse collega Arnaud Zaldumbide ontdekken dat de cellen zelf die aanval op gang brengen.
Onderzoekers blijven intussen werken aan betere behandelingen en genezing van diabetes type 1. Dit onderzoek duurt lang, omdat artsen eerst zeker moeten weten dat de behandeling veilig is. Intussen maken ze steeds grotere stappen, bijvoorbeeld via het onderzoekscentrum Cure One dat is opgericht in 2025.
> Bekijk de stand van zaken in onderzoek naar diabetes type 1.
Sinds de jaren 90 weten we dat diabetes meer vormen heeft dan alleen type 1 en type 2. Zo wordt in 1993 LADA voor het eerst beschreven als een aparte vorm van diabetes type 1 die langzaam ontstaat bij volwassenen. Rond dezelfde tijd ontdekken onderzoekers dat een soort diabetes erfelijk is, MODY genoemd. Vanaf ongeveer 2020 werken experts aan manieren over hoe artsen de verschillende vormen van diabetes beter kunnen herkennen.
Sinds ongeveer 2020 is het ook steeds duidelijker dat er verschillende soorten diabetes type 2 zijn. Deze subtypen van diabetes type 2 hebben verschillende behandelingen nodig. Er gebeurt onderzoek naar diabetes 'type anders', zodat mensen met diabetes een behandeling kunnen krijgen die bij hen past. Er gebeurt intussen ook veel onderzoek naar diabetes type 2 omkeren.
> Bekijk de stand van zaken in onderzoek naar diabetes type 2.
AI (artificial intelligence) zit al een hele tijd verwerkt in diabetestechnologie. Eerder dan 2024, wanneer AI voor iedereen beschikbaar komt. Denk aan slimme software in insulinepompen en glucosesensoren en de apps waarmee je deze bedient. Maar sinds 2024 gaan de AI-ontwikkelingen nog veel sneller:
Je hebt diabetes nu nog steeds voor de rest van je leven. Wetenschappers zijn al ver gekomen richting genezing. We zijn er nog niet. Maar elk onderzoek is een stap dichter bij genezing, en geeft mensen met diabetes vaak ook al een beter, langer en gezonder leven.
Veel onderzoek en mijlpalen zijn al mogelijk gemaakt door donaties aan het Diabetes Fonds, een van de oprichters van diabetes.nl. Het Diabetes Fonds zorgt al een halve eeuw voor diabetesonderzoek in Nederland, voor steeds meer vrijheid voor mensen met diabetes.
Wil je meer weten over de nieuwste ontwikkelingen? Bijvoorbeeld over nieuwe behandelingen, medicijnen en onderzoek. Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief. Je ontvangt deze iedere 2 weken.
Meld je gratis aanHet Diabetes Fonds zet zich in voor onderzoek naar diabetes type 1, type 2 en andere typen. Het onderzoek gaat over genezing, betere behandeling en beter leven met diabetes.
Bekijk alle onderzoeken op diabetesfonds.nlArtikel met medewerking van:
Experts dragen bij aan betrouwbare informatie op diabetes.nl. Lees meer over hoe we als redactie keuzes maken.
Laatst bijgewerkt op: 18 maart 2026
