Het is minder bekend, maar diabetes kan invloed hebben op de hersenen. Wetenschappers deelden op het EASD-congres de nieuwste resultaten uit onderzoek. We vroegen wat meer begrijpelijke uitleg aan internist-vasculair geneeskundige Thomas van Sloten (Utrecht UMC), die erbij was. Zelf doet hij veel onderzoek naar dit onderwerp en beantwoordde 5 vragen voor jullie.
‘Het belangrijkste probleem is dementie. Het risico op deze ziekte is 60% tot 70% hoger bij diabetes type 1. Mensen met diabetes type 2 hebben ongeveer 2x zoveel kans op dementie als mensen zonder diabetes.
Lees ook: Krijg je dementie van diabetes?
Mensen met diabetes krijgen ook vaker andere hersenproblemen. Bijvoorbeeld een beroerte. Hierbij scheurt een bloedvat in de hersenen of het raakt verstopt. Een deel van je hersenen krijgt dan te weinig zuurstof. Je kunt ook een ouderdomsdepressie krijgen. Dit is een type depressie bij mensen op oudere leeftijd die hun hele leven nog geen depressie hebben gehad.'
Lees ook: Diabetes en een depressie.
Wat doet diabetes precies met je hersenen? Tijdens dit webinar gaat onderzoeker Thomas van Sloten in op veranderingen die in de hersenen kunnen optreden door diabetes.
Meld je hier gratis aan‘Dat weten we eigenlijk nog niet precies. We denken dat schade aan de kleine bloedvaatjes een deel van de oorzaak is. Maar waarschijnlijk komt het door meer dingen samen. Bijvoorbeeld ook door aanleg in je genen of een hogere bloeddruk.
Een aantal dingen die de kans op diabetes type 2 groter maken, zorgen ook voor een hoger risico op dementie. Dit noemen we: gedeelde risicofactoren. Overgewicht, roken en weinig bewegen vergroten je kans op diabetes type 2 en je kans op dementie.’
Er zijn helaas nog geen manieren om hersenproblemen door diabetes helemaal te voorkomen. Je kunt zelf wel wat doen om je hersenen zo gezond mogelijk te houden.
> Bekijk deze blog met tips om je hersenen gezond te houden.
‘We weten nog niet zolang dat diabetes en de hersenen zoveel met elkaar te maken hebben. Veel hersenziekten ontstaan op oudere leeftijd. Door betere behandelingen en zorg worden mensen met diabetes steeds ouder. En zien we pas sinds kort dat diabetes invloed kan hebben op de hersenen. Nu doen we veel onderzoek om dit beter te begrijpen.
Maar de hersenen zijn best moeilijk te onderzoeken. We kunnen niet zomaar in de hersenen kijken. Gelukkig begrijpen we steeds meer van de hersenen en diabetes. Bijvoorbeeld door nieuwe manieren om scans te maken van de kleine bloedvaatjes in de hersenen.’
‘Sinds kort bestaat de mega-MRI-scan. Hierop kunnen we de allerkleinste bloedvaatjes veel beter zien. Door deze superscan weten we nu dat de kleine bloedvaatjes in de hersenen het echt minder goed doen bij mensen met diabetes.
Daarnaast kunnen we sinds kort beter meten hoe gevoelig de hersenen zijn voor insuline. Het was altijd heel moeilijk om dit te meten los van de rest van het lichaam. Nu zien we dat de hersenen bij mensen met diabetes waarschijnlijk minder gevoelig zijn voor insuline. De hersenen hebben insuline nodig om goed te kunnen werken. Het is dus heel belangrijk dat insuline aankomt in de hersenen en daar opgenomen wordt. Maar dat gaat niet altijd goed als je diabetes hebt.’
Thomas van Sloten onderzoekt met geld van het Diabetes Fonds waarom mensen met diabetes een hoger risico hebben op dementie. Zo komen we dichter bij een behandeling om dementie te voorkomen bij mensen met diabetes.
Lees meer bij het Diabetes FondsThomas van Sloten doet ook onderzoek naar de hersenen bij diabetes type 1. Het Diabetes Fonds investeert in dit onderzoek.
Lees meer bij het Diabetes Fonds‘Er zijn nog geen behandelingen voor hersenproblemen door diabetes. Maar we begrijpen wel steeds beter hoe de hersenen van mensen met diabetes werken. Hierdoor kunnen we nog beter onderzoeken hoe problemen met de hersenen ontstaan.
Het klinkt misschien heel ver weg. Maar als we de oorzaak begrijpen, kunnen we beter onderzoeken hoe je hersenproblemen bij diabetes kunt behandelen. En of bepaalde medicijnen de hersenen kunnen beschermen. Zoals GLP1-agonisten en SGLT2-remmers.’
‘Er zijn op dit moment geen manieren om hersenproblemen tegen te houden. Toch is het belangrijk om aandacht te hebben voor deze problemen. Zorgverleners moeten hier goed op letten bij mensen met diabetes. En mensen die klachten hebben, moeten dit zo snel mogelijk bespreken met hun zorgverlener. Als je hersenen minder goed werken, kan je gezondheid snel achteruitgaan.
Dit maakt het moeilijker om je bloedglucose te regelen. En om bijvoorbeeld diabetestechnologie goed te bedienen. Wordt je geheugen minder? Of heb je moeite met nadenken en concentreren? Dan is het belangrijk om samen met je zorgverlener te kijken wat de beste behandeling voor je is. Zodat het veilig blijft.’
> Lees meer over diabetes en de hersenen en bekijk 3 tips om je hersenen gezond te houden.
Bron: gesprek met dr. Thomas van Sloten, die voorzitter was bij verschillende sessies over dit onderwerp op het EASD-congres 2026.
Beeld: shurkin_son, Shutterstock
Wil je meer weten over de nieuwste ontwikkelingen? Bijvoorbeeld over nieuwe behandelingen, medicijnen en onderzoek. Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief. Je ontvangt deze iedere 2 weken.
Meld je gratis aan
In de alvleesklier wordt niet alleen insuline gemaakt. De bètacellen maken ook het hormoon amyline. Er gebeurt veel onderzoek naar medicijnen die werken zoals amyline. Dat werd ook duidelijk op het EASD-congres in Milaan. Nieuwe medicijnen die werken zoals amyline kunnen belangrijk worden in de behandeling voor mensen met diabetes en overgewicht. Wat moet je weten?
Dit er te weinig insuline in je lichaam? Dan kun je ketonen krijgen. Deze meet je met een ketonenmeter. Een bedrijf heeft nu een nieuwe sensor gemaakt die de glucosewaarde en hoeveelheid ketonen allebei kan meten.
Tijdens het EASD-congres is er veel aandacht voor eetproblemen bij diabetes. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat deze problemen er heel verschillend uit kunnen zien. Ze zijn soms lastig te herkennen, ook voor zorgverleners.
Onderzoekers hebben een opvallend resultaat gevonden bij mensen met diabetes en zenuwschade (neuropathie). Een behandeling met een speciale vorm van ruggenmergstimulatie verminderde pijn én verbeterde het gevoel in de voeten en benen. De onderzoekers vertelden over deze resultaten op een groot congres: de EASD.