Al vanaf de jaren '90 is Frank Snoek bezig met onderzoek naar de psychische kant van diabetes. Toen was in Nederland nog bijna geen onderzoek gedaan naar psychische gezondheid bij diabetes. Inmiddels is dat wel anders. We praten over wat er in 30 jaar tijd is veranderd met Snoek, emeritus-hoogleraar Medische Psychologie.
‘Ik was verbaasd dat er hier in die tijd nog zo weinig onderzoek werd gedaan naar psychische gezondheid en diabetes’, vertelt Snoek. Niet voor niets ging hij naar het buitenland om te kijken hoe ze het daar deden. ‘Daar werd veel meer gepubliceerd. Over diabetes en stress, behandelingen om beter voor jezelf te zorgen en wat het moeilijk maakt om je bloedglucose in evenwicht te houden.’
Snoeks eerste voorstel voor onderzoek naar de psychische kant van diabetes ging over spuitangst en prikangst. Zijn voorstel werd afgewezen. De reden? Deze angst kon bij diabetes eigenlijk niet bestaan, want als je iedere dag moet spuiten en prikken gaat de angst vanzelf over. Snoek: ‘Op de afwijzing stond: het bestaat niet en als het wel bestaat, dan is het niet te meten in onderzoek. Dat vond ik moeilijk te accepteren.’
Uiteindelijk lukte het hem toch om wat geld te krijgen voor het onderzoek. ‘Ik wist uit de kliniek zeker dat deze angst wel bestond. En dat we iets moesten ontwikkelen waarmee we dit vast konden stellen.’ Het resultaat was de Diabetes Spuit- en Prikangst Vragenlijst.Kort: D-SPAV. Hiermee kunnen zorgverleners bepalen of iemand spuit- en prikangst heeft en hoe erg de angst is.
Inmiddels is er veel meer bekend over psychische gezondheid en diabetes door wetenschappelijk onderzoek. ‘Het krijgt veel meer aandacht.’ Niet alleen angst, maar ook andere onderwerpen zijn inmiddels op verschillende manieren onderzocht. Snoek somt op: ‘Vermoeidheid, depressie, de invloed van stress op de bloedglucose, eetproblemen of de link tussen het HbA1c en de kwaliteit van leven. Maar bijvoorbeeld ook rondom psychologische testen om in de diabeteszorg te gebruiken: hoe herken je angst of depressie bij mensen met diabetes?’
> Lees-tip: Beter lichaamsbeeld bij diabetes? Het Diabetes Body Project helpt.
Meer weten over iemands psychische gezondheid vraagt ook wat van zorgverleners, merkt Snoek op. ‘Doordat we nu beter weten hoe belangrijk het is, staat het nu in de richtlijnen voor diabetes. En moeten zorgverleners hier aandacht voor hebben. Hoe stel je de juiste vragen? Hoe zorg je dat iemand zich veilig genoeg voelt om een deel van zijn privéleven met je te delen? En wanneer stuur je iemand door naar een andere zorgverlener, zoals een psycholoog, psychiater of maatschappelijk werker?’
En als je mensen ernaar vraagt, moet je ook iets met het antwoord doen. ‘Anders kan iemand zich niet gehoord voelen en wordt het vertrouwen minder’, vertelt Snoek. Er zijn dus flinke stappen gezet, maar er is nog wel werk aan de winkel. ‘We moeten niet vergeten dat we van ver zijn gekomen.’
Veel inzichten uit onderzoek naar de psychische kant van diabetes komt samen in de app MyDiaMate. Het is de bedoeling dat mensen met diabetes met de app zelfstandig kunnen werken aan hun psychische gezondheid. Onderdelen uit het groepsprogramma Diabetes de Baas, onderzoek naar vermoeidheid bij diabetes en onderzoek naar depressie bij diabetes komen bijvoorbeeld terug in deze app.
'MyDiaMate is het resultaat van meerdere bouwstenen en een grote inbreng van mensen met diabetes zelf. Op dit moment worden de laatste stappen gezet om de app breder beschikbaar te maken. We hopen binnenkort de resultaten te publiceren van een internationaal onderzoek naar de werking van de app’, legt Snoek uit.
Een ander onderwerp dat steeds meer aandacht krijgt, is het eerder opsporen van diabetes. Ook daar heeft Snoek onderzoek naar gedaan. Wetenschappers zoeken nu manieren om diabetes type 1 eerder op te sporen. Bij diabetes type 2 is daar al onderzoek naar gedaan en horen mensen in een steeds vroegere fase dat ze een hoger risico hebben op de ziekte. Snoek: ‘Maar hoe weegt iemand het risico om diabetes te ontwikkelen af? Hoe reageert de omgeving? En welke invloed heeft dat op de psychische gezondheid? Dat soort vragen zijn belangrijk.'
> Op diabetesfonds.nl lees je meer over onderzoek naar psychologische ondersteuning bij het eerder opsporen van diabetes type 1. Het Diabetes Fonds betaalt dit onderzoek.
Gelukkig worden mensen met diabetes steeds ouder. Vooral bij diabetes type 1 maakt betere zorg een verschil. Ook dit roept nieuwe vragen op. Snoek: ‘Als je ouder wordt, kun je cognitieve klachten krijgen. En verandert je kijk op sommige dingen. Hoe belangrijk is het vermijden van complicaties bijvoorbeeld nog als je 85 jaar bent? En hoe ga je om met diabetestechnologie? Daar is terecht nu meer aandacht voor.’ Er is dus nog genoeg te onderzoek als het gaat om de psychische gezondheid bij oudere mensen met diabetes.
Het belangrijkste dat hij als onderzoeker aan mensen met diabetes mee wil geven: ‘Diabetes vraagt veel van je, elke dag. Het is normaal als het je even niet lukt om daarmee om te gaan’, licht Snoek toe. ‘Als het lastig blijft, kan het helpen om daar met anderen over te praten en mogelijk hulp te zoeken.’
Een levenslange ziekte als diabetes is volgens hem niet te onderschatten. ‘Omgaan met diabetes, begint met accepteren wie je bent. Het gaat om zelfcompassie. Je kunt niet meer dan je best doen en het is normaal om hulp te vragen als je dat nodig hebt.’
> Lees meer over omgaan met diabetes, psychische klachten en psychische zorg. Bekijk ook deze misverstanden over diabetes en psychische gezondheid.
Heb je stress en zorgen over diabetes? Of ben je vaak bang? Je bent niet alleen. Daarom is er de speciale serie e-mails 'Psychische gezondheid en diabetes'. In 6 mails krijg je uitleg en zie je ervaringen van anderen. Met vooral natuurlijk ook tips: wat kan jou helpen!
Meld je gratis aan voor de serie e-mails over psychische gezondheidDit zijn de laatste gesprekken over mentale impact bij diabetes
Seks kan anders worden als je diabetes hebt. Wat moet je weten over diabetes, seksualiteit en intimiteit? En wat kun je doen aan seksuele problemen door diabetes? We vragen het aan arts-seksuoloog en onderzoeker Cobi Reisman.
In de alvleesklier wordt niet alleen insuline gemaakt. De bètacellen maken ook het hormoon amyline. Er gebeurt veel onderzoek naar medicijnen die werken zoals amyline. Dat werd ook duidelijk op het EASD-congres in Milaan. Nieuwe medicijnen die werken zoals amyline kunnen belangrijk worden in de behandeling voor mensen met diabetes en overgewicht. Wat moet je weten?
Dit er te weinig insuline in je lichaam? Dan kun je ketonen krijgen. Deze meet je met een ketonenmeter. Een bedrijf heeft nu een nieuwe sensor gemaakt die de glucosewaarde en hoeveelheid ketonen allebei kan meten.
Door diabetes kun je ook andere lichamelijke problemen krijgen. Zoals oogproblemen of schade aan de nieren. En misschien minder bekend: diabetes kan ook invloed hebben op je hersenen. Wetenschappers vertelden over diabetes en de hersenen tijdens het grote EASD-congres. Internist-vasculair geneeskundige Thomas van Sloten was er ook bij en beantwoordt 5 vragen over diabetes en de hersenen.