Diabetes type 1 genezen of voorkomen? Dat kan al, maar nog niet voor iedereen

'Mensen denken vaak dat diabetes type 1 bij iedereen dezelfde ziekte is. Maar dat klopt niet', begint Roep. 'Diabetes type 1 is heel verschillend. Dit noemen we: heterogeniteit.' Het betekent dat diabetes type 1 bij de een anders kan verlopen dan bij de ander.

Milde vorm van diabetes type 1 

Roep vertelde tijdens EASD over een belangrijk onderzoek met zijn collega-onderzoeker René van Tienhoven. 'We hebben ontdekt dat ongeveer 1 van de 5 mensen met diabetes type 1 een milde vorm heeft. Deze mensen hebben een heel klein verschil in hun insuline-gen. De bètacellen die insuline maken, zijn hierdoor minder gestrest.' 

Bij diabetes type 1 valt het afweersysteem gestreste bètacellen aan. 'Maar bij mensen met dit andere stukje gen, hebben deze cellen minder stress. Daardoor lokken ze de afweer minder uit. Hierdoor blijven veel mensen in deze groep hun hele leven een beetje eigen insuline maken.' 

Dit heeft veel positieve gevolgen voor hun gezondheid. Het lijkt erop dat hun bloedglucose minder wisselt en ze bijna nooit complicaties krijgen. 'En het bewijst ook nog eens dat diabetes type 1 niet bij iedereen hetzelfde is.'

Diabetes type 1 voorkomen 

Deze informatie bleek afgelopen jaar ook belangrijk voor een groot onderzoek naar het voorkomen van diabetes type 1 in Duitsland. Roep: 'Bij 250.000 baby's werd hun risico op diabetes type 1 bepaald. De 1.000 baby's met het hoogste risico kregen 3 jaar lang iedere dag een beetje insuline te eten. Of ze kregen een nepmiddel.' De wetenschappers probeerden zo diabetes type 1 te voorkomen nog voor het ziekteproces begint. De kinderen werden vervolgens tot maximaal 7 jaar regelmatig onderzocht om te kijken of er tekenen van diabetes waren. 

Het onderzoek om diabetes te voorkomen leek niet geslaagd. De behandeling zorgde niet voor minder kinderen met diabetes type 1. Totdat de onderzoekers de resultaten bekeken in relatie tot de genvariatie die Roeps team had ontdekt.  

Wat bleek? 'De baby's met de beschermende genvariant hadden 3 keer minder kans op diabetes type 1. Dit is een grote doorbraak, omdat we hierdoor bij een bepaalde groep diabetes type 1 hebben voorkomen.' Helaas bleek ook dat kinderen zonder het beschermende insuline-gen 4 keer vaker diabetes type 1 ontwikkelden.

Bètacellen vermenigvuldigen 

Maar de behandeling werkt dus niet voor iedereen. Voor verschillende groepen mensen met diabetes type 1 zijn uiteindelijk verschillende behandelingen nodig. 'We onderzoeken bijvoorbeeld een natuurlijke stof die van 1 bètacel 40 bètacellen kan maken', legt Roep uit. 

Dit zou een behandeling kunnen zijn voor mensen met diabetes type 1 die nog bètacellen in de alvleesklier hebben. Maar dit moet nog verder ontwikkeld worden. De stof moet bijvoorbeeld alleen in de alvleesklier terechtkomen. Komt het in de hersenen? Dan kunnen mensen erdoor gaan hallucineren. Daarom moeten wetenschappers de behandeling zo aanpassen dat de stof rechtstreeks naar de bètacellen gaat. 

Toch is Roep hoopvol. 'Vroeger werd gedacht dat bij mensen met diabetes type 1 alle bètacellen kapotgaan. Nu weten we dat dit bij veel mensen niet zo is. Die hebben nog bètacellen, maar deze cellen zijn in een soort winterslaap. Daar kunnen we dus waarschijnlijk iets mee.'

Bètacellen maken van andere cellen 

Is er dan ook nog hoop voor mensen die geen of bijna geen werkende bètacellen meer hebben? 'Ja, maar dan moet je de bètacellen vervangen', stelt Roep. 'Dat wordt al gedaan in onderzoek door nieuwe bètacellen uit stamcellen te maken.'  

Deze behandeling is niet ideaal. Normaal stoot het lichaam dit soort nieuwe cellen af, waardoor je zware medicijnen moet slikken om dit te voorkomen. Die medicijnen hebben gevaarlijke bijwerkingen. 'We willen de stamcellen daarom uit de persoon zelf halen en aanpassen. Met een soort knipje in het DNA willen we de cellen onzichtbaar maken voor de afweer. Dan zouden de zware medicijnen niet meer nodig zijn.'

Benadrukken wat wel lukt 

Kortom, er gebeurt veel als het gaat om de genezing van diabetes type 1. Al merken de meeste mensen die nu leven met de ziekte daar niet altijd iets van. 'Mensen met diabetes type 1 hebben vaak hoge verwachtingen', merkt Roep op. Hij heeft de afgelopen jaren veel lessen geleerd uit onderzoek naar kanker. Daarin ligt de nadruk volgens hem meer op wat wel lukt, dan wat niet.  

'Blijkt in onderzoek dat een behandeling werkt bij 1 van de 10 mensen met een vorm van kanker? Dan roept iedereen: hoera! Dat zouden we bij onderzoek naar diabetes type 1 ook meer mogen hebben. Want bij diabetes type 1 leggen we de nadruk nu nog vaak op mensen waarbij iets niet gelukt is.' Volgens Roep zouden we ook het vertragen van de ziekte, behouden van bètacellen of voorkomen van hypo's als succes moeten zien.  

Want hij blijft benadrukken: diabetes type 1 heeft verschillende vormen. En dus waarschijnlijk ook verschillende oplossingen. Bij een aantal mensen kunnen we de ziekte al genezen of voorkomen laat zijn onderzoek zien. 'En aan de rest werken we hard.'

Bron: EASD-congres 2026 (sessie van 30 september) en aanvullend gesprek met Bart Roep

Beeld: redactie diabetes.nl