Diabetes type 1 al vroeg opsporen

  • Gepubliceerd op: 5 oktober 2026
  • Categorie: Diabetes type 1 (en LADA)

Er is steeds meer aandacht voor vroege opsporing van diabetes type 1. Op het grote internationale congres EASD in Milaan deelden onderzoekers ervaringen, en ze gingen met elkaar in gesprek. Wat is vroege opsporing van diabetes type 1, waarom gebeurt dit, en komt dit er ook in Nederland?

Met spoed naar het ziekenhuis met een levensgevaarlijk hoge bloedglucose... Veel mensen met diabetes type 1 hebben dit meegemaakt rond de diagnose diabetes type 1, of met hun kinderen. Door de hoge bloedglucose is het bloed verzuurd. Dit heet ketoacidose.

Eerder opsporen voor betere gezondheid

Een hele hoge bloedglucose is ook geen goede start voor je verdere leven met diabetes type 1. Je lichaam krijgt een klap die vaak nog jaren doorwerkt voor je gezondheid. Artsen willen daarom graag eerder ontdekken of iemand diabetes type 1 heeft. Liefst al lang voordat een noodsituatie ontstaat. De bloedglucose blijft dan vaak ook beter in evenwicht in de eerste jaren dat iemand insuline gebruikt. Dit maakt ook de kans op latere complicaties kleiner.

Hoe spoor je diabetes type 1 op?

Diabetes type 1 vroeg opsporen heet ook wel screening op diabetes type 1. Hierbij krijgen grote groepen mensen een test om te zien wie misschien ongemerkt al diabetes type 1 heeft. Dit gebeurt binnen een speciaal screeningsprogramma. Sommige landen doen zo’n screening nu al, maar meestal alleen nog als test. In Duitsland is er bijvoorbeeld de Fr1da-studie en in Engeland zijn er de ELSA- en T1DRA-studies. Alleen in Italië is screening op diabetes type 1 al officieel ingevoerd. 

Is er al screening op diabetes type 1 in Nederland?

In Nederland is er nog geen screeningsprogramma voor diabetes type 1. Er gebeurt wel onderzoek om te bekijken of deze screening nuttig en haalbaar is. Alleen in Italië is er nu al een officiële screening op diabetes type 1. Op het EASD-congres delen verschillende landen hun ervaringen. Dit zijn waardevolle lessen voor landen die nog geen screening op diabetes type 1 hebben maar hier wel over nadenken, zoals Nederland. 

Nog veel vragen over screening op diabetes type 1

Vroege opsporing heeft voordelen maar ook nadelen. Het is bijvoorbeeld zwaar om al vroeg te weten dat je een ziekte hebt waar nu nog weinig tegen te doen is. En je weet niet wanneer je klachten krijgt: dit kan maanden duren maar ook nog jaren. Daarom kijken onderzoekers in Nederland ook naar welke informatie en ondersteuning mensen nodig hebben bij het screenen. Zodat iemand goede begeleiding krijgt en direct kan starten met insuline als de glucose te hoog wordt. 

Experts kijken ook naar de kosten van screening voor de samenleving. Een screeningsprogramma is duur. Heeft het genoeg voordelen? Het gaat hierbij om voordelen in kosten, bijvoorbeeld minder kosten door ziekenhuisopnamen.

Diabetes type 1 afremmen in het begin

Er is nog een reden om al vroeg diabetes type 1 op te sporen: om de ziekte misschien op tijd af te remmen. In sommige andere landen gebruiken ze sinds kort hier een medicijn voor, dit heet teplizumab. In Nederland is het middel nog niet op de markt. Zorginstituut Nederland heeft nog geen besluit genomen over vergoeding voor teplizumab vanuit de basisverzekering. 

Onderzoekers werken ook aan nog meer oplossingen om diabetes type 1 tegen te houden. Ze deelden hierover verschillende resultaten op het congres. 

> Lees ook: Manieren om diabetes type 1 af te remmen.

Bron: verschillende presentaties op het EASD-congres 2026

Beeld: Jakub Zerdzicki, Shutterstock