LifeLines volgt dertig jaar lang liefst 165.000 personen.

Het Universitair Medisch Centrum Groningen start onder de naam LifeLines een groot wetenschappelijk onderzoek dat minimaal dertig jaar lang de ontwikkeling in gezondheid volgt van liefst 165.000 personen in Noord-Nederland. Het LifeLines-onderzoek zal de kennis over en het inzicht in het ontstaan van ziekten vergroten; hierdoor wordt preventie beter en eerder mogelijk. LifeLines zal meer duidelijkheid geven over de vraag hoe mensen op een gezonde manier ouder kunnen worden. Het UMCG is de eerste organisatie in Nederland die een medische biobank van deze omvang opricht. LifeLines is mede mogelijk geworden dankzij een Kompassubsidie van € 4,5 miljoen van het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN).

Onderzoek
Het wetenschappelijke uitgangspunt van LifeLines is dat het ontstaan van chronische ziekten als astma, diabetes of nierziekten, een complex samenspel van factoren is. De invloed van de verschillende factoren en de manier waarop ze op elkaar inwerken zijn alleen te begrijpen wanneer een grote groep mensen uit meerdere generaties langdurig wordt gevolgd op tal van levens- en gezondheidsaspecten. Hierdoor kan duidelijk worden waarom sommige mensen gezond ouder worden en anderen al vroeg in het leven ernstige belemmeringen krijgen.

LifeLines is de eerste studie die zoveel levensaspecten bij het onderzoek betrekt, van erfelijkheid en stijl van leven tot en met psychische en sociale factoren. Alleen zo’n multidimensionale aanpak kan diepgaand inzicht opleveren in het ontstaan en beloop van chronische ziekten. Dat kan resulteren in 'voorspellers' voor het ontstaan van ziekte en voor een gezonde levensloop. Aan de hand daarvan is straks meer te doen aan preventie en doelmatiger behandelen.

Opzet onderzoek
Het UMCG vraagt in eerste instantie 30.000 vrijwilligers tussen de 25 en 50 jaar mee te doen aan het onderzoek. Deze worden via de huisartsenpraktijken in Noord-Nederland benaderd. Zij krijgen uitgebreide vragenlijsten voorgelegd over ziekten, gezondheid, medicijngebruik, leefstijl en voedingsgewoonten. Van iedere deelnemer worden zaken als bloeddruk, gewicht, lengte, longfunctie en hartfunctie gemeten. Verder dragen de deelnemers lichaamsmateriaal (bloed en urine) af. Dit materiaal dient als basis voor te verrichten DNA- en eiwitonderzoek.
Om te kunnen onderzoeken in hoeverre erfelijkheid en aangeboren afwijkingen een rol spelen bij het ontstaan van chronische ziekten, betrekt LifeLines familieleden van de deelnemers bij het onderzoek. Niet alleen de eventuele partner, maar ook hun kinderen en hun ouders. Deze drie-generatie-aanpak heeft als voordeel dat onderzocht kan worden of en wanneer de eerste symptomen van ziekte zich manifesteren bij kinderen en jong-volwassenen. Uiteindelijk heeft de LifeLines-biobank gegevens van ongeveer 165.000 personen. Deze grote omvang is nodig om nauwkeurige voorspellingen te kunnen doen over het ontstaan van ziekte en de karakteristieken voor een gezond leven.

Lange looptijd noodzakelijk
Hoe langer een bevolkingsonderzoek loopt, des te betrouwbaarder zijn de onderzoeksresultaten. Daarom zal LifeLines de deelnemers gedurende minimaal dertig jaar volgen. Deze lange periode is noodzakelijk om de factoren die van belang zijn bij het ontstaan van ziekten nauwkeurig in kaart te kunnen brengen. Ook is op die manier het effect te bestuderen van preventieve maatregelen en behandelingen van ziekten die in de loop van de onderzoeksperiode bij (een deel) van de deelnemers zullen worden uitgevoerd.

Ook infrastructuur voor ander onderzoek
De deelnemers krijgen eens in de drie tot vijf jaar een oproep voor vervolgonderzoek. Zo ontstaat in de loop der jaren een schat aan gezondheidsgegevens waar tal van belangrijke onderzoeksvragen mee kunnen worden beantwoord. LifeLines biedt daarom ook mogelijkheden voor ander fundamenteel, klinisch en toegepast wetenschappelijk onderzoek. Dat heeft het voordeel dat voor nieuwe onderzoeken niet steeds aparte databanken opgezet moeten worden.

Noord-Nederland
De bevolking van Noord-Nederland is representatief voor Noordwest-Europa. Hierdoor zijn de onderzoeksresultaten betrouwbaar voor geheel Noordwest-Europa. Noord-Nederland heeft verder als voordeel dat de bevolkingssamenstelling redelijk stabiel en de migratie beperkt is. Een relatief ‘honkvaste’ bevolking biedt bovendien meer garantie voor het succesvol langdurig volgen van de deelnemers aan het onderzoek en dat is een voorwaarde om dit soort onderzoek te kunnen doen. Uit eerdere studies van het UMCG is bekend dat mensen in Noord-Nederland een grote bereidheid hebben om mee te doen aan langlopende onderzoeken.

Kompas-gelden
Het SNN is van mening dat de opzet van de medische biobank een project is dat het vestigings- en ondernemingsklimaat voor de Life Sciences-sector kan versterken. Life Sciences is een van de speerpuntsectoren in de ‘Strategische Agenda 2007 – 2013’. Het positieve effect van LifeLines op bestaande bedrijven en op het ontstaan van nieuwe ondernemingen betekent een geschatte groei van de werkgelegenheid in het Noorden van 300 arbeidsplaatsen. Voor het SNN zijn deze aspecten belangrijk geweest in de toekenning van de Kompassubsidie van € 4,5 miljoen euro. Een andere overweging hierbij was het feit dat LifeLines de verbindende schakel biedt tussen topresearch, topopleidingen, topzorg en bedrijfsleven.

Voorbeeld
De ‘Framingham Heart Study’ geldt als voorbeeld voor het LifeLines-onderzoek. In de Amerikaanse stad Framingham loopt al vijftig jaar een onderzoek naar hart- en vaatziekten. Hier werden ruim 5000 inwoners iedere twee jaar opgeroepen voor een uitgebreid onderzoek. Dit heeft een schat aan medisch wetenschappelijke informatie opgeleverd. Het verband tussen een hoog cholesterolgehalte en het risico op een hartinfarct is voor het eerst in de Framingham-studie gelegd. Andere Framingham-inzichten zijn minstens zo bekend: veel bewegen en gezonde voeding verminderen de kans op hart- en vaatziekten, rokers hebben een flink verhoogd risico en met minder roken wordt dat risico verlaagd, en overgewicht vergroot de kans op hart- en vaatziekten. Ook heeft de studie informatie opgeleverd over het ontstaan van andere aandoeningen als dementie, kanker, gewrichtsklachten, osteoporose en gehoor- en zichtstoornissen.
LifeLines, in grote lijnen vergelijkbaar van opzet en methodiek, heeft een veel breder perspectief. LifeLines kiest voor een veel omvangrijker populatie dan Framingham, om met meer nauwkeurigheid verbanden te kunnen vaststellen tussen erfelijkheid, aangeboren afwijkingen, omgevingsfactoren en ziekte. Het UMCG legt zich vast op een looptijd van minimaal dertig jaar, om net als in Framingham, te kunnen signaleren waarom op een bepaald moment in een leven ziekte ontstaat.