Begin maart (5 maart om precies te zijn) was er veel commotie rond een uitzending van TROS Radar over het cholesterol probleem.  Ook Felix Meurders besteedde enkele dagen later in 'De leugen regeert' uitgebreid aandacht aan de blunder, die de TROS maakte met de reportage. Basis van RADAR was de strijd van bepaalde onderzoekers tegen de opvatting dat een verhoogd cholesterol gehalte belangrijk is in het ontstaan van hart- en vaatziekten (www.thincs.org).

In het VARA programma gevraagd naar haar reactie toonde TROS verslaggeefster Antoinette Hertsenberg weinig inzicht in het effect dat haar programma had. Zoals zij zei: "Niet iedereen die een tegendraadse mening heeft is een querulant". Dat is volkomen juist, maar er is echter een verschil tussen een wetenschappelijk debat en een ongefundeerde hersenschim. De inzichten die in het programma werden geventileerd, staan op hetzelfde niveau als de adviezen van de Zuid-Afrikaanse regering om AIDS te behandelen met vitamines en kruiden, of ontkenning van de relatie tussen alcohol en levercirrose, de relatie tussen roken en kanker, of de stelling dat kanker veroorzaakt wordt door psychische shock.. De TROS beschouwt een verhoogd cholesterol als 'een mythe die door de farmaceutische industrie in stand wordt gehouden'.
In het RADAR programma werd o.a. gesuggereerd dat een gezond iemand met alleen een cholesterolgehalte van 6 mmol/l en verder geen klachten of andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten de spreekkamer van een arts gebrandmerkt als patiënt zal verlaten, met "een stapel medicijnen die je jarenlang kan slikken" (letterlijk citaat van mw. Hertsenberg). Er is geen enkele richtlijn die een dergelijk beleid voorschrijft, niet in Nederland en niet in het buitenland, en het antwoord van de geraadpleegde ietwat hakkelende (gepensioneerde) cardioloog dr. de Groot toonde dat hij weinig inzicht heeft in de huidige richtlijnen. In plaats van te antwoorden dat dit beleid niet conform de richtlijnen is, was het antwoord: "Alweer een gewetensvraag, mijn antwoord is: eigenlijk weet ik het niet".
Natuurlijk krijgt niet iedereen met een verhoogd cholesterol gehalte gegarandeerd last van vroegtijdige hart- en vaatziekten. Er zijn meerdere factoren die het ontstaan van hart- en vaatziekten beïnvloeden. En natuurlijk zouden we nog preciezer moeten kunnen voorspellen, wie met een verhoogd cholesterolgehalte wel, en wie niet vroegtijdig sterft aan een hartinfarct of beroerte. Tot die tijd moeten we het doen met de huidige kennis, die voortkomt uit grote gerandomiseerde studies naar het effect van cholesterolverlaging op HVZ. En ja, natuurlijk zijn er mensen die bijwerkingen hebben van statines. Er zijn geen medicijnen zonder bijwerkingen. Het is tragisch als mensen ernstige bijwerkingen hebben tijdens het gebruik van medicijnen, en zeker als die bijwerkingen niet onderkend worden door een door hen geraadpleegde dokter. Bij onbegrepen klachten moet immers iedere dokter aan de mogelijkheid van een geneesmiddelbijwerking denken! Gelukkig heeft meer dan 95% van de mensen die statines gebruiken géén bijwerkingen, zo weten we uit zorgvuldig uitgevoerde studies als de Heart Protection Study en andere onderzoeken.

Een aardig artikel in dit verband stond recent in de Lancet. Twee cardiologen uit het Universiteitsziekenhuis van Noord Staffordshire in Engeland hebben een audit uitgevoerd naar het gebruik van statines na een acuut coronair syndroom en de gevolgen daarvan. De specialisten concluderen dat overschakelen van effectieve naar minder effectieve behandeling (wat betreft het cholesterolgehalte) de sterfte van hartpatiënten ongunstig beïnvloedt. In deze periode van slechts twee maanden zijn 14 patiënten extra overleden, in vergelijking met de periode een jaar eerder. Inmiddels worden de behandelprotocollen heroverwogen, zo eindigen de specialisten hun ingezonden brief in het gezaghebbende medische tijdschrift Lancet.

Terug naar Nederland: inmiddels is er onrust genoeg gezaaid. De tekst van ex-cardioloog Paul de Groot was wel bijzonder. Hij zei letterlijk in het programma: 'Dus is het zo dat ik niemand zou AFRADEN om te stoppen met de medicijnen'. Niemand afraden is hetzelfde als iedereen aanraden, meneer de Groot. Dank u wel.  Medici hebben als gevolg hiervan veel te stellen gehad met vragen, uitlopende spreekuren en patiënten met ernstige hart- en vaatziekten, die naar aanleiding van het programma toch gemeend hebben hun statine medicatie te moeten stoppen. Alhoewel we vragen naar voordelen en nadelen van gebruik op geen enkel moment uit deweg moeten gaan, de reactie van de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie was kraakhelder (www.nvvc.nl) : 'Uw ongenuanceerde en onevenwichtige beeldvorming heeft veel onrust gebracht in de spreekkamer van de cardioloog (en niet alleen die, red!!) resulterend in onnodige discussies over de veiligheid van statines'.
Cynici merkten overigens op dat het RADAR programma de Nederlandse gezondheidszorg nogal wat kosten heeft bespaard. Echter, deze besparing wordt niet gerealiseerd door het verminderen van het gebruik van statines, maar door het feit dat mensen die stoppen een veel groter cardiovasculair risico lopen, en eerder overlijden aan hart- en vaatziekten. En iemand die niet leeft, kan ook geen medische kosten maken.
Eén van de reacties: "Ook de Diabetesvereniging Nederland is bekend met de discussie over nut en noodzaak van het (preventief) gebruik van cholesterolverlagers. Heel recent is er een nieuwe richtlijn van het Nederlands Huisartsengenootschap uitgevaardigd voor de behandeling van mensen met type 2 diabetes. Eén van de kernboodschappen van deze richtlijn is: "...schrijf een statine voor, ongeacht de uitgangswaarde van het cholesterolgehalte, tenzij de patient tot de subgroep behoort, bij wie de indicatie minder strikt is en/of de patient hiervan afziet"
Dit soort richtlijnen zijn evidence-based, d.w.z. ze zijn bewezen werkzaam. De DVN gaat ervan uit, dat dit ook in het geval van de statines zo is. Hart- en vaataandoeningen is één van de zeer onaangename complicaties van diabetes. De DVN raadt de mensen met diabetes aan de door de arts voorgestelde statine-therapie trouw te volgen, maar blijft benadrukken, dat de patient altijd de keuze kan maken om het niet te doen. Maar dat moet dan wel een goed beargumenteerde keuze zijn. "

Dit editorial is volstrekt onafhankelijk tot stand gekomen, zonder inmenging van enigerlei personen van farmaceutische zijde. Dokters als u en ik hebben de taak om hun patiënten zo goed mogelijk te begeleiden, en de best mogelijke behandeling te geven. Een citaat van een ingezonden bericht op de TROS website: 'En zeg nou zelf, het medisch vak is allang geen roeping meer maar een carrierre waarbij de patienten zijn gereduceerd tot nummers'. Ik ben het daarmee ernstig oneens. O ja, de TROS claimt al jaren de 'grootste familie van Nederland' te zijn. Weldra zal die familie geweldig krimpen!

B.H.R. Wolffenbuttel