Eén van de complicaties die kan optreden bij langer bestaande diabetes mellitus is neuropathie; dit is een aandoening van met name de gevoelszenuwen. In veel gevallen beperken de klachten zich tot die gebieden waar de langste zenuwvezels naar toe gaan, d.w.z. de voeten.

Wanneer de neuropathie erger wordt, kunnen de klachten ook aan de onderbenen en aan de handen gaan optreden. Deze stoornis in de zenuwfunctie kan een aantal klachten veroorzaken, zoals tintelingen, doffe of brandende pijn en later soms spierkrachtverlies in armen en benen.

Er bestaat ook een vorm van neuropathie waarbij het onwillekeurige zenuwstelsel gestoord is. Dit kan zich uiten in lage bloeddruk bij rechtop gaan staan, en daardoor duizeligheidsklachten, snelle hartslag in rust en trage stoelgang of juist diarree.

Gelukkig ontwikkelt niet iedereen met diabetes neuropathie; men schat dat ongeveer 25% van alle mensen met diabetes klachten van neuropathie heeft.

De bouw van het zenuwstelsel

In het menselijk lichaam onderscheiden we naast het centrale zenuwstelsel (dat zijn de hersenen en het ruggemerg) de zogenaamde perifere zenuwen. Deze zenuwen kunnen we opvatten als de bedrading van het lichaam. Ze vormen de verbinding tussen het centraal zenuwstelsel enerzijds en de spieren, de huid en andere organen anderzijds.

Binnen zenuwen kunnen we een tweerichtingsverkeer onderscheiden: van het centraal zenuwstelsel afgericht en naar het centraal zenuwstelsel toegericht. Zo'n zenuw, die vaak niet dikker is dan enige millimeters, bevat duizenden zenuwvezels. De zenuwvezels die prikkels vanaf het centraal zenuwstelsel naar de spier voortgeleiden noemen we de bewegingsvezels. Vezels die gevoelsprikkels geleiden noemen we gevoelsvezels. De verschillende soorten gevoel (zoals pijn, aanraking, warmte en koude) worden alle via aparte vezels voortgeleid.

Klachten?

De klachten van neuropathie kunnen heel verschillend zijn, en dat maakt het soms moeilijk om ze goed te onderkennen. Daarnaast worden vele klachten en ongemakjes te snel en gemakkelijk afgedaan als 'dat is neuropathie'.

We onderscheiden:

a. Prikkelingsverschijnselen

Mensen die klagen over prikkelingsverschijnselen hebben last van pijn of een brandend gevoel aan de voeten. Soms is er sprake van tintelingen of van een slapend gevoel. Deze prikkelings verschijnselen kunnen soms zeer hinderlijk zijn en treden nogal eens in de nacht op. Personen die hier last van hebben kunnen dan niet in bed blijven liggen en gaan bijvoorbeeld enige tijd op de koude badkamervloer staan omdat hun voeten zo gloeiend aanvoelen.

b. Uitvalsverschijnselen

Hieronder verstaan we een vermindering van zenuwfunctie. Voorzover het gevoelszenuwen betreft betekent het dat gevoelsprikkels minder goed worden waargenomen. Dat kan er bijvoorbeeld toe leiden dat iemand geen pijn voelt wanneer hij te krappe schoenen draagt of in een punaise trapt. Op het eerste gezicht lijkt dat misschien een voordeel, doch dat is het uiteraard niet omdat men zo ongemerkt wondjes kan krijgen of zijn voeten kapot zou kunnen lopen. Uitvalsverschijnselen aan de vingers kunnen er toe leiden dat iemand problemen krijgt met fijne werkzaamheden omdat zijn vingers voortdurend doof aanvoelen.

Wat is de oorzaak?

Eén van de oorzaken van neuropathie zijn de verhoogde bloedglucose spiegels, die leiden tot een te hoog gehalte aan suiker in de zenuwcellen. Deze overmaat aan suiker maakt dat de zenuwcel zijn noodzakelijke opbouwstoffen onvoldoende kan aanvoeren en vervangen. Daarnaast is een andere oorzaak van diabetische neuropathie waarschijnlijk gelegen in de dunne bloedvaatjes die de zenuw van onder meer zuurstof voorzien. Deze bloedvaatjes kunnen onder invloed van diabetes veranderen, waardoor minder zuurstof de zenuwcel bereikt. Het tekort aan zuurstof dat de zenuwcel hierdoor oploopt heeft eveneens een nadelige invloed op de functies van die zenuwcel.

Jaarlijks onderzoek!

Het is zeer belangrijk om de aanwezigheid van neuropathie in een vroeg stadium op te sporen. Mensen met neuropathie hebben immers een grotere kans op het ontwikkelen van wondjes aan de voeten. Met gerichte adviezen kan men dan wellicht iets aan de neuropathie doen, of door adequate voorlichting ernstige gevolgen voorkomen.

Klachten?

De opsporing van neuropathie kan in diverse stappen plaatsvinden; allereerst dient iedereen met diabetes alert te zijn op klachten zoals hierboven genoemd. Zoals ik al heb opgemerkt, zijn lang niet alle pijnklachten bij iemand met diabetes ook werkelijk op uiting van neuropathie. Meld klachten bij de behandelend arts; deze zal er bij de jaarlijkse controle vanzelfsprekend ook gericht naar vragen.

Onderzoek?

Bij het lichamelijk onderzoek zal de specialist letten op mogelijke uitval van gevoel of vermindering van spierkracht in armen of benen. Een dergelijk onderzoek kan met eenvoudige hulpmiddelen zoals een reflexhamer, een watje, een speld en een stemvork worden uitgevoerd. Een teken van neuropathie kan zijn de afwezigheid van de Achillespeesreflex aan de benen, het minder goed voelen wanneer met een watje langs de voet wordt gestreken, of niet meer voelen van de trillingen van een stemvork.

Aanvullend onderzoek?

Ter ondersteuning van de diagnose kan het onderzoek worden uitgebreid met een spierzenuwonderzoek, het zogenaamde electromyogram (EMG). Bij dit onderzoek maakt men gebruik van apparaten om de zenuwgeleidingssnelheid te meten. Bij dit laatste onderzoek wordt met behulp van een naaldje dat in de spier wordt gestoken de elektrische activiteit van die spier gemeten en kunnen ook de zenuwen worden getest. Dit laatste gebeurt door middel van elektrische schokjes teneinde vast te kunnen stellen hoe snel een toegediende prikkel langs de zenuw wordt voortgeleid. Ook zijn er mogelijkheden om de trillingszin of de temperatuurszin met een speciale test vast te leggen. Bij mensen die neuropathie hebben zullen deze metingen afwijkend zijn. Een dergelijk onderzoek is echter slechts zelden noodzakelijk.

Behandeling = preventie

Het jaarlijkse onderzoek is er dus op gebaseerd om beginnende neuropathie op te sporen, en specifieke adviezen te kunnen geven om de gevolgen ervan zo gering mogelijk te houden.

Door een diabetische neuropathie kan - zoals hierboven al werd opgemerkt - het gevoel, vooral aan de voeten, afnemen. Een verminderd gevoel kan ertoe leiden dat men oneffenheden in het schoeisel te laat bemerkt en blaren, verwondingen of ontstekingen oploopt zonder tijdig door de pijn te zijn gewaarschuwd. Goede aandacht voor voethygiene en verantwoord schoeisel zijn dan ook eerste vereisten bij het voorkomen van complicaties die het gevolg van een diabetische neuropathie kunnen zijn. In verband met het slechter voelen van temperatuur-verschillen mag men 's nachts in bed absoluut geen kruik gebruiken, wel eventueel een elektrische deken. Ook mag bij het in bad gaan niet eerst de grote teen, zoals zo velen doen, onder water worden gedompeld om te voelen of het bad niet te heet is!

Goede instelling

Bij de behandeling van neuropathie zijn een aantal algemene maatregelen van toepassing. Ten eerste is het belangrijk om de diabetes zo scherp mogelijk te regelen. Zenuwen functioneren in het algemeen beter, wanneer de bloedsuikerspiegel zo normaal mogelijk is. Het kan dan ook soms nodig zijn om de diabetes behandeling te intensiveren, b.v. bij iemand met insuline afhankelijke diabetes overgaan op een frequentere insulinetoediening om de HbA1c waarde te verlagen. Ook is het aan te bevelen andere risicofactoren voor neuropathie ter vermijden, zoals roken, overmatig alcoholgebruik en vitamine B-tekort. Dit laatste zal over het algemeen bij het volgen van gezonde Nederlandse voeding niet ontstaan, zodat voor het toedienen van extra vitamine B vaak geen reden is.

Medicijnen?

Als de neuropathieklachten bestaan uit pijn, dan kan men deze symptomatisch bestrijden met pijnstillers zoals paracetamol of acetylsalicylzuur (AspirineR). Bij ernstige gevallen van pijn kan gebruik gemaakt worden van middelen als amitriptyline (Tryptizol ^R) of clonazepam (Tegretol ^R). Deze laatste middelen kunnen slechts voorgeschreven worden onder strikt toezicht van uw behandelend specialist.

Samenvatting

Klachten van de zenuwen, vooral van de gevoelszenuwen van de benen, komen bij mensen met diabetes nogal eens voor. Prikkelingsverschijnselen (pijn, brandend of tintelend gevoel) of vermindering van gevoel van waarneming van pijn of temperatuur kunnen hiervan een uiting zijn. Met eenvoudig lichamelijk onderzoek kan de diagnose worden gesteld. Een te hoog bloedsuikergehalte is één van de belangrijkste factoren in het ontstaan van neuropathie. Zeer goede regulatie is dan ook van belang, zowel om neuropathie te voorkomen, of eventuele klachten te verminderen. Soms kunnen bepaalde medicijnen helpen de klachten te bestrijden. Bij klachten van de voeten is goede voethygiëne, regelmatig bekijken van de voeten, en verantwoord schoeisel van zeer groot belang.